Hoe de muziek naar uptown kwam
Gospel in Harlem: een geschiedenis
Hoe gospelmuziek naar Harlem kwam: de Great Migration, de kerken van de buurt, de Harlem Renaissance en de stap van de kansel naar het concertpodium.
Boek het gospelconcert in Harlem ↗Kort antwoord
Gospel kwam naar Harlem met de Great Migration, toen zwarte zuiderlingen in het begin van de twintigste eeuw naar het noorden trokken en de zwarte bevolking van Central Harlem steeg van ongeveer 10% in 1910 tot ruwweg 70% in 1930. Kerken zoals Abyssinian Baptist droegen de muziek, en concerten brachten haar later bij een breder publiek.
Van een Nederlands dorp naar een zwarte hoofdstad
Wikipedia zegt dat Harlem een Nederlands dorp was, vernoemd naar Haarlem in Nederland, en in 1658 formeel werd georganiseerd. Het karakter veranderde in het begin van de twintigste eeuw, toen zwarte Amerikanen vanuit het zuiden naar het noorden trokken, onder meer naar New York, en de buurt transformeerden. Harlem werd bekend als een zwarte mekka, en in de kerken, theaters en ballrooms ging de muziek mee.
De Great Migration in cijfers
Wikipedia geeft de verschuiving in cijfers weer: de zwarte bevolking van Central Harlem steeg van ongeveer 10% in 1910 naar 32,4% in 1920 en tot ruwweg 70% in 1930. Het artikel over Black gospel voegt daaraan toe dat de stijl begon in het Zuidoosten, waar de meeste zwarte Amerikanen woonden vóór de Great Migration, en dat noordelijke zwarte kerken aanvankelijk weerstand boden tegen de muziek van Thomas Dorsey, voordat zuidelijke migranten hun eigen kerken stichtten.
Kerken in het hart
Wikipedia telt meer dan 400 kerken in het gebied, veel historische, naast kleine winkelkerkjes in omgebouwde commerciële panden. De Abyssinian Baptist Church, wier gemeente ontstond nadat Ethiopische zeelieden en vrije zwarte parochianen de First Baptist Church verlieten vanwege gescheiden zitplaatsen, groeide uit tot een invloedrijk centrum van Afrikaans-Amerikaanse spiritualiteit, politiek en gemeenschap; Adam Clayton Powell Sr. werd er in 1908 predikant, en in 1930 had de kerk naar verluidt ongeveer 13.000 leden, waarmee het de grootste Afrikaans-Amerikaanse kerk van de stad was. Wikipedia meldt dat de kerk nog altijd een centrum van de Harlem gospel-traditie is, en dat organist Fats Waller er speelde terwijl zijn vader er predikant was.
De renaissancejaren
In de jaren twintig en dertig waren Central en West Harlem het centrum van de Harlem Renaissance, die zich uitstrekte over muziek, literatuur, theater en beeldende kunst. Harlemse pianisten ontwikkelden in de jaren twintig de stride piano, en het Apollo Theater nam in 1934 zijn naam aan op 125th Street. Gospel hoorde bij hetzelfde culturele moment: de Abyssinian-kerk, aldus Wikipedia, was tijdens de Renaissance belangrijk voor religieuze muziek.
Van de kansel naar het concertpodium
Het Wikipedia-artikel over Black gospel vermeldt dat Joe Bostic in 1950 het Negro Gospel and Religious Music Festival produceerde in Carnegie Hall, dat in 1959 verhuisde naar Madison Square Garden. Tot die traditie behoort een Harlem gospel-concert: muziek gemaakt voor de eredienst, gepresenteerd aan een publiek dat een stoel koopt. De artiesten en de locatie verschillen van week tot week, maar het idee is oud.
Gospel heeft zijn eigen sterren
De traditie van de muziek loopt via een paar namen. Thomas A. Dorsey verhuisde in 1916 naar Chicago en creëerde, aldus Wikipedia, het eerste gospelkoor. Hij hielp de carrière van Mahalia Jackson vorm te geven; zij werd in 1911 geboren in New Orleans en verhuisde rond 1928 naar Chicago. Het Wikipedia-artikel over Black gospel noemt de Swan Silvertones, the Soul Stirrers, the Dixie Hummingbirds, the Fairfield Four en the Golden Gate Quartet onder de quartetgroepen. De kerken van Harlem hoorden deze muziek terwijl zij zich noordwaarts verspreidde.
Een buurt vol ruimtes voor muziek
Wikipedia merkt op dat de Savoy Ballroom aan Lenox Avenue een bekende swingdanslocatie was, en dat Harlem later vele r&b- en soulgroepen en hiphopartiesten voortbracht. De muziek van de buurt was nooit alleen gospel. Dat is mede de reden waarom een gospelconcert van een uur zo goed past in een bezoek aan Harlem: de kerk, het theater en de danszaal horen bij één verhaal.
Het vandaag horen
Vandaag kan een bezoeker op twee manieren gospel horen in Harlem: door een eigen dienst van een kerk bij te wonen, volgens de regels van die kerk voor bezoekers, of door een ticket te kopen voor een concert zoals het Saturday Harlem Gospel Live Music Concert. Een concert duurt ongeveer een uur en is gemaakt voor mensen die nieuw zijn met de muziek. Een dienst is de eredienst van een gemeente, en een bezoeker komt als haar gast.
Lees verder: Concert of zondagse dienst?
Veelgestelde vragen
Waarom is gospel zo sterk in Harlem?
De Grote Migratie bracht zwarte zuiderlingen en hun kerkmuziek naar het noorden, en het gebied bouwde honderden kerken, zodat gospel er een thuis vond.
Hoeveel kerken heeft Harlem?
Wikipedia zegt meer dan 400, veel historische, plus kleine winkelpandkerkjes.
Wanneer kreeg het Apollo Theater zijn naam?
In 1934, aan 125th Street, in een voormalig burlesquehuis, volgens Wikipedia.
Bronnen